Bab 9: Petempatan di Malaysia

9.1 Jenis Petempatan di Malaysia

Petempatan merujuk kepada tempat tinggal penduduk dan kawasan mereka melakukan aktiviti harian. Di Malaysia, petempatan dibahagikan kepada dua jenis utama:

1. Petempatan Luar Bandar:

• Kepadatan Penduduk: Penduduk jarang atau sederhana.
• Kemudahan Asas: Kemudahan asas yang minimum dan berorientasikan keperluan asas tempatan.
• Fungsi Ekonomi: Berasaskan sektor primer seperti pertanian, penternakan, perikanan, dan industri desa.

2. Petempatan Bandar:

• Kepadatan Penduduk: Penduduk padat (biasanya melebihi 10,000 orang).
• Kemudahan Asas: Bangunan bertingkat, infrastruktur moden, pusat beli-belah, dan kemudahan kesihatan/pendidikan tinggi.
• Fungsi Ekonomi: Berasaskan sektor sekunder dan tertier seperti perindustrian, perniagaan, perkhidmatan, dan pentadbiran.

9.2 Pola Petempatan di Malaysia

Pola petempatan merujuk kepada susunan atau susun atur rumah/bangunan di sesebuah kawasan. Terdapat empat pola petempatan utama di Malaysia:

1. Pola Berjajar:

• Ciri-ciri: Rumah-rumah dibina selari atau berderet sepanjang garis lurus.
• Terdapat di: Sepanjang jalan raya, landasan kereta api, tebing sungai, dan pesisir pantai.
• Contoh: Petempatan di sepanjang pinggir pantai atau jalan utama luar bandar.

2. Pola Setempat (Tumpu):

• Ciri-ciri: Rumah-rumah dibina rapat-rapat dan terkumpul di satu pusat tertentu (seperti persimpangan jalan).
• Terdapat di: Muara sungai, persimpangan jalan raya, pusat bandar, dan pekan.
• Contoh: Bandar-bandar utama dan pekan persimpangan.

3. Pola Berserak:

• Ciri-ciri: Rumah-rumah dibina secara terpencil, bertaburan, dan tidak beratur. Jarak antara rumah adalah jauh.
• Terdapat di: Kawasan kebun kecil, kawasan pertanian berskala kecil, dan kawasan pedalaman.
• Contoh: Petempatan di kawasan perkebunan getah atau dusun buah-buahan.

4. Pola Berkelompok:

• Ciri-ciri: Rumah-rumah dibina berkelompok di satu kawasan tertentu yang dirancang atau berpusat pada satu kemudahan khas.
• Terdapat di: Kawasan Rancangan Pembangunan Tanah FELDA, kampung nelayan, dan muara sungai.
• Contoh: Rancangan Tanah FELDA Jengka, Pahang.

9.3 Fungsi Petempatan Bandar dan Luar Bandar

1. Fungsi Petempatan Luar Bandar:

• Pusat Pengeluaran Bahan Mentah: Membekalkan hasil pertanian (padi, kelapa sawit), hasil hutan, dan hasil laut.
• Industri Desa: Pengeluaran kraf tangan, pemprosesan makanan tradisional (kerepek, belacan), dan tenunan.
• Pusat Eko-pelancongan: Menawarkan aktiviti homestay, keindahan alam semula jadi, dan budaya tempatan.

2. Fungsi Petempatan Bandar:

• Pusat Pentadbiran: Bandar seperti Putrajaya dan ibu negeri bertindak sebagai pusat pejabat kerajaan dan pentadbiran awam.
• Pusat Ekonomi & Perindustrian: Menyediakan peluang pekerjaan dalam sektor kilang, kewangan, dan perdagangan (contoh: Shah Alam).
• Pusat Pendidikan & Kesihatan: Menempatkan universiti, kolej, dan hospital pakar (contoh: Bangi, Sintok).
• Pusat Pelancongan & Warisan: Bandar bersejarah seperti Melaka dan Georgetown menarik pelancong domestik dan antarabangsa.
• Pusat Pengangkutan & Perhubungan: Bandar persimpangan atau transit (contoh: KL Sentral, Sepang).